|
Algemeen Dagblad van 28-01-2004
Pagina 06 Buitenland Interview
Syrische auteur hoopt
op Arabische renaissance
Door
Carl Stellweg
Ooit was hij een fundamentalist. Nu verkondigt hij dat de islam het
voornaamste obstakel is op de weg naar democratie in de Arabische wereld.
Interview met de Syrische schrijver Ammar Abdulhamid.
Den Haag -Nee, hij heeft geen maatschappelijk excuus voor zijn flirt met het
fundamentalisme. Hij was niet kansarm of slecht opgeleid, had niet geleden
onder een bekrompen opvoeding. Maar dat heeft hij juist gemeen met veel
radicale gelovigen. Het verschil: Ammar Abdulhamid (36), die vorige week op
bezoek was in Nederland, viel van zijn geloof en ging boeken schrijven
waarin de zoektocht naar intellectuele en seksuele vrijheid centraal staat.
Haast nodeloos te vermelden dat zijn werk, dat inmiddels in zes talen is
verschenen, de toets van de censuur in eigen land niet heeft doorstaan.
Opmerkelijker misschien was dat ook zijn Britse uitgever vreesde voor de
toorn van radicale moslims en hem daarom dwong het laatste, als
godslasterlijk op te vatten hoofdstuk van zijn boek 'Menstruation'
(Nederlandse vertaling: Een verborgen leven), te schrappen.
Abdulhammid komt uit een artistiek gezin. Zijn moeder is niemand minder dan
Muna Wassef, de beroemdste actrice van Syrië, en zijn onlangs overleden
vader was de eveneens bekende filmregisseur Muhammad Shahine. De familie
telde zowel moslims als christenen en vandaar misschien dat Abdulhamid
worstelde met zijn religieuze identiteit. "Ik was een verlegen kind dat
opgroeide in een vrijzinnig milieu, maar ook in een traditionele
samenleving. Ik zocht naar een levensbeschouwelijk houvast."
Tijdens zijn studie in Amerika kreeg hij een hekel aan de westerse cultuur,
waarin alles leek de draaien om seks -"ik voelde me belaagd door al dat
testosteron" -en besloot hij imam te worden. Een historische studie van de
islam bracht hem echter gaandeweg aan het twijfelen. "De term politieke
islam is tegenwoordig modieus, maar ik ontdekte dat de islam altijd al
politiek is geweest. Het gaat allemaal om de machtsstrijd tussen soennieten
en sji'ieten. Er is in de geschiedenis van de islam weinig religie terug te
vinden, maar dat geldt eigenlijk voor veel godsdiensten. Het verschil is dat
de meeste godsdiensten zich hebben aangepast aan de moderne samenleving. De
islam is daarentegen een krachtig weermiddel geworden tegen de
technologische vooruitgang, die voor veel inwoners van de Derde Wereld
verslavend is, maar ook alles aantast dat hun heilig is."
Vorige week was Ammar Abdulhammid in Nederland voor een symposium over
democratisering in het Midden-Oosten. Het is zijn overtuiging dat de islam,
en in het bijzonder de sharia (de islamitische wet), het belangrijkste
struikelblok vormt op weg naar die democratisering. "Het principe van
gelijkheid is een voorwaarde voor democratie en die wordt door de sharia
niet gehuldigd. Gelijkheid tussen man en vrouw is ondenkbaar en hetzelfde
geldt voor gelijkheid tussem minderheden. Bovendien bestaat er in de
islamitische gemeenschap geen kritische bezinning op de eigen geschiedenis,
zoals in christelijke bijbelstudies. Er zijn wel liberale moslims, maar die
durven nauwelijks hun stem te verheffen. Zolang deze situatie aanhoudt, is
er in de islamitische wereld geen democratie mogelijk."
Vormen fundamentalisten geen minderheid? "Jawel, maar hun boodschap vindt
ook buiten hun eigen kring weerklank. Het is domweg taboe om je tegen de
sharia en voor de scheiding van religie en staat uit te spreken. De meeste
moslims zijn dan wel geen fundamentalisten, maar daarom nog wel
conservatief."
Behalve auteur, is Abdulhamid ook uitgever. Eentje met een missie bovendien.
"Waar het de Arabische wereld aan ontbreekt, is het intellectuele
gereedschap om zich te vernieuwen. Er wordt praktisch niets in het Arabisch
vertaald. Ter illustratie: in duizend jaar zijn er minder boeken naar het
Arabisch vertaald dan naar het Spaans in één willekeurig jaar. Grote denkers
als Locke, Hobbes, Rousseau, Kant en Descartes zijn bij de Arabieren
onbekend. Ik wil het werk van grote buitenlandse auteurs in het Arabisch
vertalen en op mijn website zetten. Hoe kwamen de Renaissance en de
Verlichting in het Westen tot stand? Doordat de oude Grieken werden
vertaald. Ikzelf hoop op soortgelijke wijze een steentje te kunnen bijdragen
aan een Arabische Renaissance."
P
E R S O N A L I A
Ammar Abdulhamid woont en werkt in Damascus, waar hij op 30 mei 1966 werd
geboren. Hij studeerde astromonie en geschiedenis in de VS. Hij is getrouwd
met de mode-ontwerpster en schrijfster Khawla Yusef. Ammar Abdulhamid heeft
een eigen website (www.amarji.org).
Een van zijn romans is in Nederlandse vertaling verschenen bij uitgeverij De
Geus (' Een verborgen leven', ISBN 90-455-0100-3).
Ammar Abdulhamid: "De meeste moslims zijn geen fundamentalisten, maar wel
conservatief."
FOTO JACQUELINE DE HAAS
|
